Op een stuk land aan de Oostersingel, net buiten het toenmalige centrum van Assen, gaf Mr. Johannes van Lier in 1777 opdracht voor de bouw van een herenhuis. Hij was ontvanger-generaal van Drenthe en woonde met zijn vrouw Roelina Johanna Hofstede in het Ontvangershuis aan de Brink. Het nieuwe huis kwam aan de overkant van de singel. Vandaar de naam Overcingel.
Het huis dat hier verrees, kende in Assen zijn weerga niet. Architect Abraham Martinus Sorg ontwierp een statig pand in de stijl van Lodewijk XVI: de eerste van wat de Assenaren later trots de 'paleizen' van hun stad zouden gaan noemen. Tweeëneenhalve eeuw later staat de voorgevel er nog vrijwel onaangetast bij.
Van Mr. Van Lier in 1777 tot Henk van Lier Lels in 2019: ongeveer zeven generaties bewoonden Overcingel onafgebroken. Hieronder de lijn, in eigen tempo te lezen.
Mr. Johannes van Lier (1726–1799), ontvanger-generaal van Drenthe, geeft opdracht voor de bouw. Architect Abraham Martinus Sorg, beëdigd Architect en Opziener in ’s Landschaps Dienst en later stadsarchitect van Kampen, ontwerpt het huis in de stijl van Lodewijk XVI. Het kost twee jaar om te voltooien.
Op de plattegrond van Assen door P.A.C. Buwama Aardenburg staat het huis ingetekend met de noordelijke aanbouw, die er dus al voor 1809 stond. De geometrische siertuin is dan al volledig aangelegd, met het kenmerkende ‘grand canal’ in de as van het huis.
Herman Hubert van Lier, kleinzoon van de stichter en sinds 1824 enig eigenaar, laat de tuin gedeeltelijk omvormen naar Engelse landschapsstijl. Het ontwerp wordt toegeschreven aan Lucas Pieters Roodbaard, een tuinarchitect die meer dan vijftig parken en buitenplaatsen ontwierp in Friesland, Groningen en Drenthe. Slingerpaadjes, bergjes, solitaire bomen.
De oostelijke (achter-) zijde van het huis wordt verhoogd met een verdieping tot het niveau van de voorgevel. Een nieuw schilddak komt erop. De voorgevel zelf blijft onaangetast. En zal dat blijven.
Notaris Hendrik van Lier en zijn vrouw Jentien Carsten overlijden kinderloos. Het huis komt in handen van Hendrik Lels, oudste zoon van Geesina Carsten, een nicht van Jentien. Bij Koninklijk Besluit krijgt hij toestemming om de naam Van Lier Lels te voeren, zodat de oude familienaam verbonden blijft aan het huis.
De noordelijke aanbouw krijgt zijn huidige vorm. Aan de zuidzijde komt een serre. De T-vormige tuinmanswoning op het terrein dateert ook uit deze periode (1909).
Het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij wijst het landgoed aan als natuurmonument. Het hele ensemble (huis, hek, koetshuis, zonnewijzer, heksenbol, Chinese koepel) krijgt rijksmonumentstatus.
In september 2019 dragen de erfgenamen van Henk van Lier Lels, de laatste bewoner uit de familie, het landgoed over aan Stichting Het Drentse Landschap. De wens: het landgoed behouden in de geest van Henk, als oase van rust in het hart van Assen.
Op 9 mei 2023 onthult Sonja van der Meer, directeur van Het Drentse Landschap, het bouwbord. Daarmee begint een jaar van restauratie en verduurzaming. Bouwkundig ontwerp door Holstein Restauratie Architectuur, uitvoering door aannemer Jurriëns Noord (Friso Bouwgroep). Het project wordt mede mogelijk gemaakt door onder andere de gemeente Assen, het Prins Bernhard Cultuurfonds, de provincie Drenthe en de Nationale Postcodeloterij.
Op 24 mei 2024 is Huis Overcingel officieel heropend. Voor het eerst in bijna 250 jaar is het toegankelijk voor publiek. Het huis biedt nu onderdak aan een appartement, een Bed & Breakfast, en drie stijlkamers voor rondleidingen, vergaderingen, lezingen en huiskamerconcerten.
Een onderkelderd, ongepleisterd huis op rechthoekig symmetrisch grondplan, onder een dubbel met pannen gedekt schilddak. Op het westelijke schilddak twee hoge bakstenen schoorstenen onder vlakke kappen.
De westelijke voorgevel, met de ingang in de centrale as, heeft nog de oorspronkelijke opbouw en indeling uit 1777-1778. Representatief voor het ‘chique bouwen’ in de tweede helft van de 18e eeuw.
Aan de noordzijde een aanbouw die in elk geval in 1809 al bestond. De zuidelijke serre kwam er rond 1911 bij. De achterzijde van het huis werd rond 1865 met een verdieping verhoogd.
Niet alleen het huis. Ook het toegangshek, het voormalige koetshuis (de huidige schuur), een zonnewijzer, een heksenbol en de Chinese koepel in de tuin zijn alle rijksmonumenten.
De oorspronkelijke tuin uit 1777 is geometrisch: strak, Lodewijk XVI, met een door beuken omzoomd 'grand canal' in de as van het huis. Een motief dat in Nederlandse historische tuinen tegenwoordig zeldzaam is.
Rond 1832 liet Herman Hubert van Lier een deel van de tuin omvormen naar Engelse landschapsstijl, naar een ontwerp dat wordt toegeschreven aan Lucas Pieters Roodbaard. Slingerpaadjes, bolliggende gazons, accidentaties, en solitairen als de paardekastanje, de tulpenboom en de moerascypres.
In het voorjaar trekt de stinzentuin veel bezoekers: de crocussen, sneeuwklokjes en bosanemonen vormen een korte, spectaculaire bloei.
“Een oase van schoonheid, rust, historie en natuur in het hart van de stad Assen. Een plek waar de tijd stil lijkt te hebben gestaan.”
De informatie op deze pagina is gebaseerd op publicaties van Stichting Het Drentse Landschap, het Rijksmonumentenregister (ID 408929 en 408930), en het naslagwerk Geschiedenis van Assen (Gras e.a., Van Gorcum, 2000). Voor verdere verdieping kunt u terecht bij Het Drentse Landschap, het Drents Museum en het Drents Archief.
Slaap een nacht in de B&B, organiseer een bijeenkomst in een van de stijlkamers, of vier hier uw belangrijke dag.
